Als je er niet uitkomt volg dan de handleiding
Elsa Brita Titchenell
Als we kijken naar wat we hebben bereikt op het gebied van menselijke waarden, ontdekken we dat onze beschaving tragisch tekortschiet in de deugden die we nog steeds waarderen, waar we mooie woorden aan wijden en waarnaar we streven. We zijn met recht trots op de moderne technologie maar we gaan vaak de ongemakkelijke opgave uit de weg om te streven naar het verbeteren van ons karakter waardoor we in de ware betekenis van het woord sympathieker zouden worden – prettiger in de omgang met vrienden, buren en collega’s.
Hoewel kersverse ouders het vaak betreuren dat hun baby niet met een handleiding wordt geboren, is deze veronderstelling niet helemaal waar. Het is niet zo dat wij als mensen niet weten wat er van ons wordt verwacht. Ouders onderwijzen kinderen, of zouden dat moeten doen, want ouders beschikken wél over een handleiding. De Gulden Regel bijvoorbeeld is in elk tijdperk en op elke plaats duidelijk naar voren gebracht. Elke religie heeft haar aandeel in vergelijkbare geboden die door wijze mensen zijn gegeven om de mensheid bij te staan in haar zoektocht naar wijsheid.
Ongetwijfeld hebben we op dit moment onze mogelijkheden als mens nog niet uitgeput of het hoogtepunt van menselijke perfectie bereikt. Waarom zijn we op aarde, vragen we ons misschien af, en hoe kunnen we ons leven zin geven? Onze eerste opdracht is om onze levenservaringen de moeite waard te maken door te streven naar een hogere bestaanstoestand, een toestand die al is bereikt door hen die we als voorbeeld bewonderen. Als we ons karakter zouden verbeteren door de weg te gaan die de leraren hebben aanbevolen en zouden proberen hun gedragslijn na te volgen, dan zou er algauw sprake zijn van een harmonischer familie van aardbewoners die in een echt paradijs op aarde leven. Wij, het verstandige mensenrijk, zouden een aanwinst betekenen voor de wereldziel door onze welwillendheid uit te stralen naar de wereld om ons heen, en de pijnlijke gevolgen van vroegere slechte daden zouden geleidelijk in evenwicht worden gebracht. Lijden zou niet langer het lot zijn voor de overgrote meerderheid van de mensheid en van de andere natuurrijken waarmee we onze leefomgeving delen.
Velen geloven dat als een verlosser onder ons zou verschijnen onze problemen zouden verdwijnen, de mensheid humaan zou worden en alles ongekend zou verbeteren. Maar is deze verwachting op redelijkheid gebaseerd? Het karakter van de mens is onvolmaakt en neigt meer naar volgzaamheid en een niet doordacht geloof dan naar het ontwikkelen van de eigenschappen van verstand en gevoel die ons rechtmatig toebehoren. De cyclus van ervaring veroorzaakt een natuurlijke vooruitgang van onwetendheid naar kennis, van kennis (wetenschap) naar filosofie, en van overdenking (filosofie) naar ontzag (religie), waarna de cyclus opnieuw begint als religie door priesterdom en fanatisme wordt verteerd.
Hoeveel ‘verlossers’ die een hoger stadium van wijsheid hebben bereikt zijn er volgens u in de loop van de geschiedenis en prehistorie gekomen en gegaan, onopgemerkt, zonder erkenning en genegeerd? Weinig mensen herkennen ware grootsheid in de onopvallende, bescheiden persoon die wijsheid heeft verworven. Sommigen hebben geopperd dat als Jezus Christus opnieuw onder ons zou verschijnen hij opnieuw zou worden gedood – dit is misschien overdreven, maar zonder twijfel zou hij voor een onruststoker worden aangezien en worden gemeden door gerespecteerde burgers die waardigheid afmeten aan bezittingen, en die leven op een manier die zo duidelijk verschilt van die van het nederige vissersvolk uit de oudheid. Nu wordt Jezus vernederd doordat hij onderwerp is van verering en ophemeling terwijl zijn leringen op grote schaal worden genegeerd – leringen die, indien toegepast, voor de wereld van zeer grote waarde zouden kunnen zijn.
Het voortzetten van deze gedragslijn is net zo dwaas als informatie inwinnen bij een advocaat of arts en vervolgens het verkregen advies in de wind slaan. Maar de meeste mensen herkennen deze situatie niet als die wordt toegepast op de religies die altijd aanwezig en toegankelijk zijn. Elke wijze heeft dezelfde geboden gegeven en ernaar geleefd, maar de meesten van ons jagen liever aardse verlangens na. Het verbeteren van menselijke omstandigheden zou niet alleen betekenen dat er verbetering wordt gebracht in de betreurenswaardige armoede en ziekten die in bijna elke beschaving zo vaak voorkomen, maar dat de belangstelling wordt gericht op het algemeen welzijn, waardoor het beperkende eigenbelang dat op de activiteiten van de mens zo’n groot stempel drukt, zal afnemen.
We weten allemaal dat er aan onze instelling nog veel te verbeteren valt, maar het wonderdmiddel dat een ommekeer in samenlevingen zou kunnen brengen en de stroom van gebeurtenissen zou ombuigen naar een universeler gevoel van sympathie voor elkaar is er – en is er altijd geweest – we hebben gewoon verzuimd om ernaar op zoek te gaan. Geen enkele verlosser kan verandering brengen in wat veranderd moet worden; het gaat erom dat elk lid van de menselijke familie de handleiding moet volgen die Hij heeft gegeven – wie Hij (of Zij) in zijn of haar volk of religie ook is.