H.P.B. schrijft het volgende in De Geheime Leer (1:43): ‘De Geheime Leer formuleert drie grondstellingen: (a) Een alomtegenwoordig, eeuwig, grenzeloos en onveranderlijk beginsel [Dit betekent niet onveranderlijk in handelen, maar betekent onveranderlijk wat zijn eigen essentie betreft.] waarover elke speculatie onmogelijk is, omdat het het menselijke begripsvermogen te boven gaat en door menselijke uitdrukkingen of vergelijkingen alleen kan worden verkleind.’

H.P.B. schrijft bijna drie bladzijden over deze eerste grondstelling of dit eerste beginsel; en ik heb daaraan veel aandacht besteed in mijn Beginselen van de Esoterische Filosofie, omdat ze door de meeste onderzoekers het minst wordt begrepen. Sommigen hebben gemeend dat dit beginsel een soort god of een soort geest is, maar het is geen van beide – tenminste niet in de gebruikelijke betekenis van deze termen. Sommige mensen hebben daarentegen gedacht dat het slechts een abstractie is, niet meer dan een gebruik van woorden om daarmee een hiaat in de oude wijsheid of het mystieke denken van de meesters te verbergen of te camoufleren; en die gedachte is eenvoudig belachelijk. Het wordt alleen daarom een ‘beginsel’ genoemd omdat er in onze taal geen woord bestaat dat het nauwkeurig beschrijft.

Ter illustratie: Wat is het ‘beginsel’ van een driehoek? Een driehoek is een geometrische figuur met drie rechte zijden die aan hun einden zijn verbonden en een ruimte omsluiten. Een ‘beginsel’ van iets beschrijft zijn esse, zijn essentie, zijn karakteristiek; daarom is er verder geen sprake van een beperking in de omschrijving. H.P.B. zegt zelf dat dit beginsel in zijn esse het menselijke denken te boven gaat. Dat is duidelijk, want het is de grenzeloze oneindigheid; het is Dat, Tat om de woorden uit de Veda van de hindoes te gebruiken. Daarom is het overal, is het al wat is, al wat ooit was, al wat ooit zal zijn, de bron van alles, de grote onuitsprekelijke bron, waaruit alles voortkomt en waarin alles tenslotte terugkeert, atomen en goden, werelden en alles daarop en daarin. Het is grenzeloos leven, grenzeloze ruimte, grenzeloze duur, onbegrensd en zonder begin, zonder enige begrenzing in afmeting omdat het deze alle omvat. Hoe kan men dit onbeschrijflijke dat beschrijven? Dit is dus het eerste beginsel dat H.P.B. poneert als een van de drie grondstellingen.

Er komt daarin geen woord over ‘God’ voor. Het is niet persoonlijk en ook niet onpersoonlijk – dit ‘beginsel’ zoals H.P.B. het noemt – omdat het zowel persoonlijkheden als niet-persoonlijkheden omvat en daarboven uitgaat. Het is niet geest en niet niet-geest, omdat het beide omvat en overtreft. Het is niet tijd en niet niet-tijd, omdat het beide omvat en overtreft. Deze uitspraken zijn juist omdat al deze ideeën menselijke ideeën zijn, en verband houden met wat moderne wetenschappelijke filosofen ‘ruimte-tijd’ en ‘gebeurtenissen’ zouden noemen. Toch is de kern van de kern van het hart van het hart van ieder van ons, en van ieder wezen en ding in de grenzeloze oneindigheid, dit beginsel. Het is wat wij in diepste wezen zijn, individueel en collectief. Noem het het kosmische leven en dan heeft u geen ongelijk; alleen moet u in dit geval uw opvatting van het bijvoeglijk naamwoord ‘kosmisch’ zo uitbreiden dat het de grenzeloze oneindigheid omvat. Noem het de kosmische intelligentie en dan heeft u geen ongelijk, maar in dit geval is het niet alleen de intelligentie van een zonnestelsel of een melkwegstelsel of duizend miljard melkwegstelsels, maar deze allemaal en oneindig veel meer; niets dat gemanifesteerd is, hoe groot ook, komt in de buurt van het einde ervan, want het heeft geen einde.

Door dit denkbeeld wordt al het sektarische religieuze denken direct bij de wortel afgesneden; het rekent af met alle menselijke religieuze stellingen over de godheid en met alle menselijke door mensen geschapen goden, hoe verheven die ook zijn. Als het juist wordt begrepen zuivert het ons denken van alle egoïsme; alle dingen worden volslagen onbetekenend naast het meest flauwe begrip dat wij ervan kunnen hebben – en toch is het de essentie van onszelf! Het is het zelf van de goden; het is het zelf van de heelallen; het is het zelf van de melkwegstelsels, het zelf van de grote ruimten, van de grote gebieden van de ruimten van de grenzeloze ruimte; het omvat alle innerlijke werelden en alle uiterlijke werelden en dat mysterieuze, dat ontzagwekkende, onbeschrijflijke ‘iets’ dat alles omringt, doordringt, omhult en insluit en door alles straalt. Het is alle energie die bestaat, het is alle stof die bestaat, het is alle bestemming die bestaat, het is alles te allen tijde, in alle plaatsen, overal. Hoe kan men de naam ‘god’ geven aan dat? Dit is een schets van de eerste grondstelling.

Haar tweede grondstelling beschrijft H.P.B. in De Geheime Leer (1:46) als volgt: ‘(b) De Eeuwigheid van het Heelal in toto’, [niet een heelal, maar dat waarover ik vaak heb gesproken als de onbegrensde en grenzeloze oneindigheid, de innerlijke zowel als de uiterlijke oneindigheid, het ‘heelal’ in de zin van een kosmisch organisme, maar een organisme dat geen begin en geen einde heeft, of liever organismen binnen organismen, kosmische oorzaak binnen en boven kosmische oorzaak.] ‘De Eeuwigheid van het Heelal in toto als een grenzeloos gebied; [hier beschrijft H.P.B. alleen het astraal-vitaal-fysieke] periodiek ‘het toneel van talloze Heelallen …’ [let wel] De Eeuwigheid van het Heelal . . . periodiek ‘het toneel van talloze Heelallen die zich onophoudelijk manifesteren en weer verdwijnen’, die ‘de zich manifesterende sterren’, en ‘de vonken van de Eeuwigheid’ worden genoemd. ‘De Eeuwigheid van de pelgrim’ is als een oogwenk van het Zelfbestaan (Boek van Dzyan).’

Ik kan hier tussen haakjes aan toevoegen dat deze term Dzyan slechts het Senzar woord is voor wat in het Sanskriet wordt bedoeld met geestelijke meditatie; dezelfde term wordt gebruikt in de uitdrukking dhyâni-boeddha’s, de boeddha’s verzonken in dhyâna. Dhyâna is dus de Sanskriet vorm voor het Senzar Dzyan. ‘Het verschijnen en verdwijnen van werelden is als een regelmatig getij van eb en vloed.’

‘Deze tweede stelling van De Geheime Leer betreft de algemene geldigheid van die wet van periodiciteit, van eb en vloed, van neergang en opkomst, die de natuurwetenschap op alle gebieden van de natuur heeft waargenomen en beschreven. Een afwisseling zoals tussen dag en nacht, leven en dood, slapen en waken is een feit dat zo gewoon is, zo volkomen algemeen en zonder uitzondering, dat het gemakkelijk is te begrijpen dat wij er een van de werkelijk fundamentele wetten van het heelal in zien.’ – in het grenzeloze, in de oneindige, onbegrensde ruimten van de ruimte.

De tweede stelling zet uiteen dat er van tijd tot tijd in regelmatige en periodieke opeenvolgingen, als eb en vloed, werelden en wezens verschijnen in de loop van de eeuwigheid, manvantara en pralaya: het verschijnen en verdwijnen van ontelbare aantallen heelallen van allerlei graad, in allerlei stadia van geestelijke en vitaal-astraal-fysieke ontwikkeling. Ik heb me vaak afgevraagd waarom H.P.B., bij het verklaren van de tweede fundamentele grondstelling, dit – althans schijnbaar – heeft beperkt tot de astraal-stoffelijke kant alleen, want dat is feitelijk een onvoldoende uiteenzetting van deze verbazingwekkende stelling die gelijkstaat met een intellectuele openbaring; maar ik veronderstel, en weet het in feite, dat volgens H.P.B. het brengen van de volledige waarheid over deze stelling in De Geheime Leer, wat de eerste aflevering van de esoterische leer betekende, teveel tegelijk zou zijn, in een tijd waarin de mens geen idee had van innerlijke werelden, van geestelijke en etherische werelden, behalve zoals die vaag werden geleerd door de christenen en helaas en op onjuiste wijze door de spiritisten. Men kan haar feitelijk alleen prijzen voor haar reserve in dit opzicht.

Deze eb en vloed, op- en neergang, dat verschijnen en verdwijnen van zonnestelsels, van melkwegstelsels en van individuele zonnen of planeten is evenzeer een feit in de innerlijke gebieden en sferen, in de onzichtbare rijken als op en in ons eigen astraal-vitaal-fysieke gebied. Periodiciteit of universele cyclische actie is dus de grondtoon, de grondgedachte van het tweede grote fundamentele beginsel.

Ten eerste hebben we dus als oorspronkelijk ‘beginsel’, het peilloze en onmetelijke grenzeloze, waarin van tijd tot tijd in periodieke opeenvolgingen werelden en melkwegstelsels van werelden, melkwegstelsels en hiërarchieën van melkwegstelsels, komen en gaan in de eeuwigheid; en de verschillende wederbelichamingen van de mens, niet alleen op dit gebied op deze bol maar in de hele planeetketen en trouwens ook in de buitenronden – en u weet wat dat zijn, sommigen van u tenminste, als u Beginselen heeft bestudeerd – de wederbelichamingen van de mens, herhaal ik, zijn een voorbeeld in het klein van dezelfde universele wet die alles beheerst binnen het machtige geheel.

Is het niet vanzelfsprekend dat een deel van een geheel niet iets kan bevatten dat het geheel niet heeft? Is dat niet duidelijk? Daarom moet wat in het deel is bevat ook zijn bevat in het geheel, anders kon het niet in een deel van het geheel verschijnen. Omgekeerd, wat het geheel heeft, moet ook het deel hebben – misschien ongemanifesteerd, maar latent is het aanwezig om eens te verschijnen.

Alles is in ieder van ons. O! uw bestemming is zo verheven dat ze alle menselijke verbeelding te boven gaat; want ik zeg u dat u en het grenzeloze fundamenteel, essentieel één zijn. U bent niet alleen scheidbare delen van een geheel, niet slechts één ermee als scheidbare delen, afzonderlijke delen, zoals in een los verband, maar in essentie gelijk aan het grenzeloze. Er bestaat helemaal geen fundamenteel of essentieel verschil. Het oneindige, het grenzeloze en u zijn in essentie hetzelfde, in essentie identiek; en daarom manifesteert u slechts, zoals manifesterende atomen bij wijze van spreken, enkele van de energieën, krachten en vermogens die het grenzeloze bevat en die u dus ook bevat, gemanifesteerd of ongemanifesteerd.

Nu komt de derde grondstelling – en deze is in sommige opzichten en misschien voor enkele onderzoekers de meest wonderlijke van de drie – waar, door de opmerkingen die ik zojuist heb gemaakt, ons denken op natuurlijke wijze naartoe leidt. Deze stelling staat in De Geheime Leer (1:47). ‘De fundamentele gelijkheid van alle zielen met de Universele Overziel [en daarover heb ik zojuist gesproken], die zelf een aspect is van de Onbekende Wortel [het grenzeloze, daarom bent u het grenzeloze]; en de verplichte pelgrimstocht voor iedere ziel – een vonk van eerstgenoemde – door de cyclus van incarnatie (of ‘noodzakelijkheid’) in overeenstemming met de cyclische en karmische wet [wat de tweede grondstelling is] gedurende het hele tijdperk.’ Dan geeft H.P.B. een verdere omschrijving.

Voor ons nu lijkt het heel betreurenswaardig dat op dit punt bij het schrijven van De Geheime Leer, H.P.B. er niet op wees, al gebeurt dat elders wel, dat ‘ziel’ hier wordt gebruikt in de zin van het fundamentele Zelf, ofschoon het woord wel met een hoofdletter Z wordt geschreven, zodat niet het lager zelf wordt bedoeld, niet het menselijk zelf, niet het dier-zelf – het dierlijke zelf – maar het god-zelf, het supergod-zelf, met andere woorden paramâtman, dat fundamentele essentiële zelf dat het hart van het zijn is en dat dus het hart van uw wezen is. Dat wordt hier met ‘Ziel’ bedoeld, de fundamentele identiteit, niet van onze zwakke, weifelende, arme menselijke ziel of geest, die maar een schaduw van de werkelijkheid is, maar de fundamentele identiteit van de god in u, en van de supergod in u, en van de super, super, super, supergod in u, die de kern van de kern van de kern van uw wezen is – met dat onbeschrijflijke verhevene dat het ‘grenzeloze’ wordt genoemd, wanneer het zich manifesteert in zijn vorm van ‘universele overziel’. Let hier op het belangrijke en belangwekkende onderscheid dat door H.P.B. wordt gemaakt, en terecht, tussen het ‘grenzeloze’ zonder een kwalificerend adjectief, dat louter grenzeloze oneindigheid en eeuwigheid is, en dat aspect van het grenzeloze in zijn gemanifesteerde vorm dat, in gewone menselijke taal, kan worden omschreven als het bezielde heelal, of zoals H.P.B. zegt ‘de universele overziel’. Dit onderscheid is van groot belang voor een goed begrip van wat we misschien kosmische pneumatologie en psychologie kunnen noemen.

Deze drie grondstellingen vormen het hart van de oude wijsheid en dus van het occultisme, in welke woorden of op welke menselijke manier we ook van deze stellingen horen en ze in ons bewustzijn opnemen. Om vorderingen te maken in occulte studie, dat wil zeggen in de studie van de esoterische filosofie, moeten deze ideeën ons grondig vertrouwd zijn, als een deel van ons bewustzijn, zodat ons denken er instinctief op terugvalt als onschatbare toetsstenen in onze studie en uren van rustige overpeinzing. Het eerste is het grenzeloze; dan ten tweede het periodiek verschijnen van heelallen en goden en ten derde de fundamentele identiteit van ieder wezen, van ieder ding, met het grenzeloze. Dit zijn in het kort de drie stellingen.

Nog een ander punt dat dit bevestigt is H.P.B.’s getal van 320.000.000 jaar. Ze wijst erop dat er 320.000.000 jaar zijn verstreken sinds het begin van de sedimentatie op onze aarde in deze ronde. Als men dus aan de 71 mahâyuga’s van de Vaivasvata Manu, in totaal 306.720.000 jaar, nog eens 2 mahâyuga’s toevoegt, of ongeveer 9.000.000 jaar, komt men heel dicht bij de 319.000.000 of 320.000.000 jaar zoals H.P.B. die schatte.

Na nirvâna en toen de tijd aanbrak voor de bouw van de verschillende bollen van de aardketen, was het eerste van deze layacentra dat tot manifestatie moest komen laya-A van de aardketen, dat bol A van de aardketen zou worden. En dit ontving alle impulsen van alle golven die uit nirvâna kwamen en het doorliep zijn zeven cyclussen gedurende de eerste ronde, projecteerde toen zijn surplus naar layacentrum B van de aardketen, dat op overeenkomstige wijze alle overgebleven impulsen ontving, zich vormde, zijn zeven cyclussen tijdens de eerste ronde doorliep en zijn levenssurplus, dat wil zeggen alle overgebleven impulsen naar laya-C van de aardketen projecteerde, dat dezelfde processen doormaakte. En zo werden alle layacentra van de aardketen tenslotte de bollen van de eerste ronde in hun voorbereidende stadium.

In het kort nog dit: bedenk dat de bollen van de aardketen niet echt in opbouw zijn vóór de verschillende klassen of levensgolven uit hun nirvâna komen en zich in de lagere gebieden begeven om aan de bouw van de bollen te beginnen. Tot dat moment waren ze niet meer dan slapende centra, laya-centra. Deze layacentra werden gevestigd toen de maan stierf en werden, bij wijze van spreken, gekristalliseerd of in de ruimte geplaatst door de laagste delen van de levensgolven die van de maan overkwamen. Dit laagste deel is niet het stoffelijke deel; dat deel viel langzaam uiteen als een dood lichaam. Toen vervolgens de levensgolven uit nirvâna kwamen – zeven of tien of twaalf klassen al naar de manier van rekenen – traden ze natuurlijk de meest etherische van de layacentra binnen en deze bouwden bol A op, waarna de zaak voortging zoals ik heb geprobeerd uit te leggen.

Op die wijze projecteert de maan haar essenties, en de verschillende bollen van de aarde helpen elkaar bij hun bouw.

De layacentra worden gevormd, of liever teweeggebracht door de stervende maan, maar ze worden niet actief voordat de hiërarchieën uit hun lange nirvâna komen en de aardketen beginnen te bouwen. Dat betekent niet dat daar geen activiteit of beweging is, want de stoffelijke levensatomen van de maan reizen voortdurend rond evenals de stoffelijke atomen van het lichaam van een mens als hij sterft blijven rondgaan door alle rijken totdat het reïncarnerende ego naar het aardse leven terugkeert.

De wetenschappelijke reden is dat degene die oordeelt zijn eigen ziel aantast, verschrompelt, misvormt, verminkt, want als we over onze broeders oordelen, gewoonlijk negatief, dat wil zeggen onvriendelijk, drukken we op onze eigen ziel een stempel van onvriendelijkheid en vervormen we het weefsel van ons bewustzijn in gelijke mate. We spelen met vuur dat ons brandt. Oordeel niet over anderen want naar uw eigen oordeel zult u geoordeeld worden, omdat u op uw ziel herinneringen aan uw oordeel afdrukt en u uw karakter vervormt dat daardoor op vervormde wijze zal werken; en u wordt daaraan gelijk. Als ik bijvoorbeeld over mijn broeder oordeel dat hij oneerlijk is – ik geef dit als een illustratie – dan laat ik op mijn eigen ziel een afdruk achter van oneerlijkheid omdat deze gedachte zo sterk in me leefde dat ze zich op mij afdrukt, op mijn eigen ziel; en mijn eigen geest wordt oneerlijk omdat ik er zoveel aan denk en omdat die automatisch de psychische kronkel volgt die ik eraan heb gegeven. Ik verdraai, verwring, vervorm mijn eigen ziel. En als men dat herhaaldelijk en voortdurend doet en geen andere goede daden verricht, vriendelijke daden, die op zijn minst evenwicht brengen of neutraliseren, dan zal de balans van het oordeel van de natuur zelf doorslaan en zult u op uw eigen schaal van het oordeel worden gewogen en te licht worden bevonden.

U zult naar uw eigen daden worden geoordeeld. Karma treft in degene die anderen voortdurend verkeerd heeft beoordeeld, een verdraaid, verwrongen, verzwakt karakter aan. Liefdevolle gedachten maken ons mooi. Gedachten van haat maken ons lelijk. Als we anderen dus onvriendelijk beoordelen, worden we innerlijk lelijk omdat het gedachten aan kwaad en haat zijn. De regel is daarom: oordeel niet over anderen. Wees heel streng voor uzelf, maar vergeef anderen hun vergrijpen tegen u, zoals u hoopt dat anderen u zullen vergeven. Leer lief te hebben en leer te vergeven. Dat heeft een mooi, evenwichtig gevormd karakter tot gevolg.

Ik kan dit illustreren door de geestelijke natuur van de mens als voorbeeld te nemen. Het hogere geestelijke deel van de mens is de ‘Vader’. De ‘Zoon’ is de weerspiegeling of manifestatie van deze Vader, de geestelijke ziel genoemd; terwijl de Heilige Geest de geestelijke invloed of energie is die door de Vader en de Zoon stroomt en aan de mens alle betere en edeler eigenschappen van geestelijke aard geeft, zoals onpersoonlijke liefde, inspiratie en verlichting en al dergelijke verheven dingen.

In de allereerste tijd toen Jezus nog leefde, waren de christenen theosofen en Jezus was een theosofische leraar van zijn tijd; maar toen Jezus stierf en de eerste christenen stierven bracht dat veel verwarring en misverstand over de mooie leringen van Jezus en deze verwarde ideeën werden de dogma’s en strakke leringen van de latere kerken.

Ik heb geprobeerd deze uiteenzetting in eenvoudige taal te kleden, want mijn eigen vader was een christelijk geestelijke en ik had heel wat interessante gesprekken met hem; hij was het met me eens dat de theosofische opvatting een heel redelijke en mooie verklaring was.

Met al deze dingen zijn medici en psychologen nu goed bekend. Maar het is heel slecht om ze na te volgen. Men wordt er minder door dan men was. En men bereikt er geen echte intuïtie, geen waarachtig inzicht, geen echte helderziendheid mee, die vanboven komt en altijd kan functioneren zodra men zijn geest omhoogricht. Daarnaar moeten we streven. Daarmee wordt een mens tienmaal wat hij in het gewone leven was of is.

Dat is de oorzaak van de werking van het kristal of de kaarsvlam of de lichtplek van een ring – alles wat een lichtpunt veroorzaakt. Het betekent eenvoudig dat men een slaperige, afstompende, ongevoelige toestand van de hersenen en de zenuwen tot stand brengt. En wordt dat te lang voortgezet dan zal de beoefenaar omlaag- in plaats van omhooggaan. Door iemand die ik eens kende en die van die dingen een levenslange studie had gemaakt werd het goed verklaard. Het zit zo, zei hij, dat deze kristalkijkers en anderen eenvoudig de trillingen verminderen in hun eigen brein met zijn individualiteit en vuur en genialiteit en alle andere eigenschappen die de mens behoort te hebben – zij brengen eenvoudig de trillingen in het brein terug tot de niet veranderende trillingen van het kristal waar het licht doorheen gaat. Dit maakt het brein ongevoelig en daarom werkt het soms. Het lijkt veel op de manier waarop een slang een vogel of konijn hypnotiseert; of de mens een ander mens. De wil van het slachtoffer, of die een kristalkijker is of niet – een slachtoffer van zichzelf – verliest zijn greep op zijn hersenen en zenuwstelsel. De hersenen en het zenuwstelsel raken synchronisch in harmonie of in synchronische trilling met de hypnotiseur, met het licht, met het oog van de slang, met het licht in het oog van de ander. De wil wordt uitgeschakeld, teruggetrokken of uitgebannen.

Verder is er, historisch gesproken, niets vastgelegd over het verschijnen van de grote Syrische wijze, Jezus genaamd, in het aangenomen jaar 1 van de christelijke jaartelling, of in het jaar 4 v. Chr. Dit is een van de redenen waarom kritisch ingestelde westerse geleerden hebben gezegd dat zo iemand als Jezus nooit heeft geleefd, omdat er buiten de christelijke schrift over zijn bestaan geen historische gegevens zijn. Maar hij leefde wel – iets meer dan honderd jaar voor het jaar 1 van de christelijke jaartelling.

Het begin van de huidige christelijke jaartelling werd voor het eerst willekeurig vastgesteld door een christelijke monnik, Dionysius Exiguus genaamd, Dionysius de Kleine, die in de zesde eeuw van de christelijke jaartelling leefde, onder de keizers Justinus en Justinianus. Hij wist niet wanneer de meester Jezus was geboren, maar hij maakte berekeningen aan de hand van het literaire materiaal waarover hij beschikte, wat niet veel was. En hij plaatste de geboorte van de christelijke meester circa 600 jaar voor zijn eigen tijd. Kort daarna werd deze hypothetische datum aanvaard als het jaar 1 van de christelijke jaartelling, het jaar van de geboorte van de grote wijze, Jezus genaamd.

We kennen in onze esoterische berekeningen wat wij de Messiaanse cyclus noemen, een cyclus van 2160 zonnejaren. Dat is precies de helft van 4320 – 4-3-2-, de sleutelgetallen van onze esoterische berekeningen. Elke 2160 jaar gaat de zon een nieuw teken van de dierenriem binnen. Twaalf keer 2160 vormt het grote jaar, de annus magnus, van ongeveer 25.920 jaar. En – en dit is heel interessant – we zijn nu, laten we zeggen, nog maar enkele jaren verwijderd van de 2040 jaar sinds de meester Jezus werd geboren; en de Messias van de huidige Messiaanse cyclus was de kracht, de invloed, die door H.P.B. werkte. Uit haar en haar werk kan men iets afleiden over de aard van de meester Jezus. De meester Jezus, zoals die uit het christelijke verhaal en de christelijke legende bekend is, is slechts een idealisering van de grote wijze, een ideale figuur. De grote wijze heeft inderdaad geleefd, had zijn discipelen, deed zijn werk; en nadat hij stierf en de jaren voorbijgingen, weefden zijn discipelen een web van verhalen en legenden om hem heen; en dit web werd het christelijke Nieuwe Testament, de vier boeken van Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes. En het verhaal en de legende, geweven rond de centrale figuur van de meester, werden ontleend aan de inwijdingsscholen van Klein-Azië. Het belangrijke van deze grote wijzen is niet hun persoon, maar de kracht die door hen stroomt en de boodschap die ze aan hun medemensen brengen.

Aan het begin van het laatste kwart van elke honderd jaar doen onze grote leraren een speciale poging in de wereld tot een nieuw geestelijk en intellectueel ontwaken. Sommige theosofen denken dat de wereld moet wachten tot 1975 voor er een nieuwe geestelijke leer aan de mensen kan worden gegeven door middel van de theosofische beweging. Dat is onjuist. Het is niet alleen onlogisch maar in strijd met de feiten. Deze theosofen schijnen uit te zien naar iemand die in het laatste kwart van deze eeuw zal komen als een soort moderne boeddha of een soort moderne christus. Dat is onjuist, omdat de Messiaanse cyclus door H.P.B. werd geopend en zij het begin van de nieuwe Messiaanse cyclus betekende – de kracht die door haar werkte, bedoel ik, de invloed van de meester. Zij was de ‘Messias’-persoon, om het oude joods-christelijke woord te gebruiken, van onze huidige cyclus van 2160 jaar (maar zeker niet zoals de veronderstelde Christuspersoon uit de verhalen en legenden, omdat die symbolische figuur bijna helemaal denkbeeldig is). Maar aan het einde van iedere honderd jaar wordt een speciale poging gedaan door een chela, totdat de circa 2100 jaar van de Messiaanse cyclus die door H.P.B. werd ingeleid, zijn voltooid. Dan begint een nieuwe Messiaanse cyclus.

Ik denk dat de chela, de leraar, de boodschapper, die in het laatste kwart van deze eeuw zal komen door veel theosofen, die nu denken heel trouw te zijn aan hem die nog niet is gekomen, zal worden afgewezen (tenzij hun denken tussen nu en dan, als ze zo lang leven, in belangrijke mate verandert), omdat ze hem niet zullen begrijpen; zij zien uit naar een wezen van hun eigen verbeelding, in plaats van degene die komt te accepteren zoals hij is; en omdat deze grootmoedige chela, deze grootmoedige man, op rustige en eenvoudige wijze zal verschijnen en zijn leringen op min of meer dezelfde wijze zal geven als de andere boodschappers van elke honderdjarige periode hebben gedaan, zullen velen hem afwijzen; maar ik hoop dat tenminste in onze Society, dankzij de leringen die u heeft ontvangen en zult ontvangen, degene die in 1975 komt bij ons een thuis zal vinden; dat hij niet zal worden afgewezen, omdat zijn komst eenvoudig en edel zal zijn zoals bij H.P.B., zonder trompetgeschal, zonder veel ruchtbaarheid. Velen van ons zullen in 1975 zijn heengegaan en dit niet meemaken, maar de kinderen onder ons en de jongsten onder ons zullen naar ik hoop helpers zijn.

Het antwoord op uw vraag is natuurlijk volkomen duidelijk en heel kort en luidt als volgt: Stop onmiddellijk en ga niet door met die oefening. De warmte die u aanduidt met het adjectief ‘heet’ is ongetwijfeld een fysiologische zenuwreactie en, daarvan ben ik overtuigd, is eenvoudig een waarschuwing van de natuur op te houden met de oorzaak die dit gevolg teweegbrengt.

Vergeef me als wat ik hierover zeg wat kortaf schijnt, of als de suggestie die ik doe u onwelkom is. Maar ik weet hoe bijzonder gevaarlijk deze oefeningen zijn, voor zowel de mentale als de lichamelijke gezondheid, en, zoals ik al zei, ik beschouw het als mijn plicht ieder mens daartegen te waarschuwen.

Concentratie en meditatie alleen en op zichzelf, los van fysieke praktijken, zijn waardevolle geestelijke en mentale oefeningen; en als ze op de juiste manier worden gedaan brengen ze helderheid van denken, rust en vrede voor lichaam en geest en bevorderen ze een versterking van het mentale apparaat. Maar ik heb het nu over echte concentratie en meditatie, die op zich niets te maken hebben met lichamelijke houdingen of oefeningen. Meditatie betekent eenvoudig een gedachte in het denken vasthouden en daarbij voortdurend en in vrede blijven stilstaan, totdat de gedachte of het probleem waarmee het denken zich bezighoudt helder wordt begrepen of is opgelost; en concentratie is eenvoudig het concentreren van de mentale aandacht op de gedachte die zo in het brein wordt vastgehouden.

In feite zijn meditatie en concentratie twee kanten van dezelfde zaak en worden, als men ze op de juiste wijze beoefent, niet door gevaarlijke fysiologische reacties gevolgd. Ieder die goed aandacht besteedt aan wat hij doet en die zich daarop concentreert, oefent eenvoudig de mentale eigenschappen die tot succes leiden bij een plicht die men op zich heeft genomen. Maar als er een fysiologische reactie volgt, zoals die waarover u spreekt, is dat een teken dat de gevolgde oefening gevaarlijk is, zowel voor de lichamelijke als de mentale gezondheid; en, omdat u naar mijn mening vraagt, antwoord ik dat de oefening onmiddellijk moet worden gestopt.

Het is waar dat Tibet in het verleden afschuwelijke interne strijd en oorlog heeft gekend; maar dat was voornamelijk vóór de hervorming van Tsong-kha-pa. Na zijn tijd, en dat was de veertiende eeuw van onze jaartelling, is het rustiger geworden; en eeuw na eeuw was getuige van een gelukkig volk, dat opgewekt en leergierig was en dingen van de geest en het denken ontwikkelde.

Er wacht de Tibetanen een grootse toekomst. Ze zijn een ‘jong ras’, evolutionair gesproken. Ze zullen in de toekomst naar voren treden. Maar dan zijn ze geen Tibetanen zoals de Tibetanen nu zijn.

Het thuis van de grote loge is in Tibet. Ik wil daarmee niet zeggen dat het bij Lhasa of Shigatse is, maar wel in Tibet. Er zijn ook minder belangrijke vestigingen, waarvan er één bij de Gobiwoestijn ligt en een andere in de buurt van het district dat Amdo heet.

De Tibetanen zelf zijn natuurlijk een Aziatisch volk, dat, denk ik, tot hetzelfde ras behoort als de Birmanen, de Siamezen en misschien enkele van de kleinere Chinese groepen – ik bedoel de volkeren die China bewonen nabij het Indo-Chinese schiereiland en de oostgrens van Tibet. Het is een volk dat niet ver is ontwikkeld in de omgangsvormen van de gewone westerse beschaving, zoals Europeanen die opvatten – net zomin als de Birmanen en de Chinezen. Ondanks de hardheid van het Tibetaanse klimaat en de omstandigheden als gevolg van de hoogte van het tafelland waarop ze wonen, is er toch een hoogontwikkelde samenleving ontstaan naar Tibetaanse trant, maar zeker niet op de westerse manier of naar westerse begrippen.

Evenals ieder ander volk kunnen de Tibetanen in drie algemene klassen worden verdeeld: de meerderheid, die uit eenvoudige arbeiders bestaat – als we ze zo kunnen noemen; dan is er een kleine middengroep, hoofdzakelijk kooplui, literati, en wat men de adel van het land zou kunnen noemen; dan, ten derde, is er de hiërarchie van de priesters, lama’s genoemd, die uit alle klassen voortkomen; en er zijn heel wat graden van lama’s. Er zijn de Roodkappen, die men meestal bij de grenzen aantreft, vooral in het oosten en zuiden langs de Indiase en Chinese grenzen; en deze, de meesten van hen, belijden wat in feite een ontaarde vorm van boeddhisme is, in hoge mate vermengd met de oudere inheemse Bhönpraktijken; Bhön is de naam die eraan werd gegeven vóór de hervorming van het boeddhisme onder Tsong-kha-pa in de veertiende eeuw van onze jaartelling.

De twee hoofden van het land, mensen die zowel geestelijke als wereldlijke macht bezitten, zijn de dalai lama en de tashi lama. De dalai lama is het officiële hoofd van het land, degene die de meeste officiële zaken van het land behartigt. Hij is een lama, d.w.z. hij is een priester; maar hij is ook wat men de ‘president’ of ‘koning’ van het land zou kunnen noemen – dus een priesterkoning. De andere hoofdlama die gewoonlijk in Shigatse woont is de tashi lama die, althans in theorie, het geestelijk hoofd is van het Geelkap-boeddhisme in Tibet. Deze twee zijn waarschijnlijk van gelijke rang, voorzover het zuiver om rang gaat; maar de oude traditie, dat wil zeggen sinds de hervorming van het boeddhisme door Tsong-kha-pa, heeft altijd verklaard dat de tashi lama, die teruggetrokken in Shigatse leeft, of tot voor kort in afzondering in Shigatse leefde, een geestelijke status heeft hoger dan die van het officiële hoofd van het land, de dalai lama, de ‘oceaan’-lama. Een van de titels van de lama uit Shigatse of de tashi lama betekent ‘oceaan van wijsheid’ of het ‘grote juweel van wijsheid’.

Tibetaanse ingewijden of adepten kunnen uit elke klasse komen. De eenvoudigste arbeider, geboren als een bewerker van het land – ik bedoel in een familie van landarbeiders – kan in die omstandigheden zijn geboren en toch opklimmen tot een hoge rang in de geestelijke hiërarchie waartoe onze eigen mahâtma’s behoren.

In de laatste jaren is er sprake van een infiltratie van westerse ideeën in Tibet. De Tibetanen zijn nu een volk, zo zegt men, dat politierechters begint aan te stellen min of meer naar westers voorbeeld; men zegt ook dat men kortgeleden is begonnen westerse vindingen te introduceren zoals elektrische verlichting en een postsysteem; maar dit zijn tenslotte allemaal twijfelachtige zegeningen, als het om menselijk geluk gaat, omdat de Tibetanen – ik bedoel de meerderheid van hen vanaf de boeren tot de beide grote lama’s – tot nu toe een volk van eenvoudige, maar wel geestelijk ingestelde mensen waren, wat heel veel betekent. Ze zijn eeuwenlang niet bedorven. Hun geestelijke instincten leven nog. Misschien leven ze – velen doen dat inderdaad – in wat naar westerse begrippen onhygiënische en vuile plaatsen zijn. Men zegt dat op vele plaatsen mannen verscheidene vrouwen mogen hebben, of wat meer voorkomt dat een vrouw verschillende mannen mag hebben.

Dat zijn enkele onplezierige kanten van de omstandigheden in Tibet. Maar ik heb het niet over die omstandigheden; ik heb het eerder over mensen. Veel Tibetaanse lama’s, vooral de bewoners van de grensdistricten, doen het boeddhisme geen eer aan – het zijn zinnelijke, sensuele, egoïstische mannen en vrouwen; maar – vooral onder de Geelkappen, zoals H.P.B. ze noemt, die praktisch het land beheersen en meer in de centrale en noordelijke delen wonen – zijn er duizenden en duizenden hoogstaande, geestelijk ingestelde, werkelijk grote mensen, die hun leven doorbrengen met de studie van geestelijke zaken; en hoofdzakelijk uit die klasse komen de adepten die, als ze in hun geestelijke doelstellingen slagen, ernaar streven zich bij de grote broederschap aan te sluiten.

De Tibetanen zijn een achtergebleven volk vanuit ons westerse standpunt. Ze eten met hun vingers en snuiten de neus met de vingers en hebben nog veel meer onplezierige gewoonten, de meesten van hen tenminste; maar er zijn ook Tibetaanse heren en Tibetaanse dames. Onderwijs wordt in veel gewesten gezien als een entree tot een officiële rang, zoals ook in China gebruikelijk was. Rijkdom brengt iemand niet altijd op een hoge post, tenzij er ergens een corrupte ambtenaar is.

Zo is het een feit dat de oorspronkelijke mensheid, waarmee niet een of andere tak van de mensheid wordt bedoeld, maar het begin van wat we in het algemeen het eerste wortelras op bol D in deze vierde ronde noemen, te maken heeft met de sishta’s uit de voorafgaande ronde. Met andere woorden, het betekent dat onze menselijke levensgolf als geheel of totaliteit, toen ze onze aarde weer bereikte gedurende deze vierde ronde op deze bol D, de zeven klassen van de toen op deze bol D levende sishta’s wakker riep, omdat de voorlopers van onze levensgolf zelf uit de zeven verschillende soorten menselijke monaden bestonden. Met andere woorden ze bestonden uit wat H.P.B., in een ander verband, de verschillende klassen van pitri’s noemde. Dit is een beetje ingewikkeld, en moet niet worden verward met andere levensgolven, maar is heel eenvoudig als men andere leringen over de binnenkomende levensgolven op een bol goed begrijpt, en ik kan hier natuurlijk aan toevoegen dat het laatste woord over deze lering heel esoterisch is en tot de hogere graden behoort.

Maar let op de volgende punten: de sishta’s die wachtten op de binnenkomende zevenvoudige menselijke levensgolf waren zelf zevenvoudig, d.w.z. er waren zeven verschillende groepen sishta’s waarvan elke groep bestond uit individuen die door evolutie min of meer gelijk waren. Wanneer de levensgolf onze bol bereikt bestaat hij dus uit het grootste deel van wat we het eerste onderras van het eerste wortelras noemen, vermengd met voorlopers, d.w.z. meer gevorderde monaden van zes andere soorten, die de zes andere klassen van menselijke monaden vertegenwoordigen.

Vandaar dat alle zeven klassen van sishta’s als het ware min of meer tegelijk werden gewekt, wat wil zeggen dat zij de voertuigen werden voor de verschillende klassen van binnenkomende monaden en in aantal toenamen; en het was dus in deze ronde, op deze bol, zoals H.P.B. zegt, dat er een ‘gelijktijdige evolutie van zeven mensengroepen op zeven verschillende delen van onze aardbol’ plaatsvond. Deze zeven verschillende klassen van monaden van de binnenkomende levensgolf, bestaande uit de meerderheid en de voorlopers van de zes andere, activeerden het zaad van de verschillende wortelrassen, die zich na verloop van tijd in deze ronde op deze bol zouden ontwikkelen, en waarvan de wortelrassen 1, 2, 3 en 4 reeds zijn gekomen en gegaan, zodat wij ons nu in het vijfde bevinden, al zijn er zelfs nu vertegenwoordigers onder ons, voorlopers, van het zesde en zevende wortelras die nog moeten komen vóór onze levensgolf overgaat naar bol E.

Het is duidelijk dat De Geheime Leer niet een monogenetische oorsprong van de mensheid leert, d.w.z. de geboorte van de mensheid uit één enkel individu, of uit één enkel paar zoals in het joodse bijbelverhaal; ze leert een polygenetische oorsprong, dat wil zeggen een oorsprong van het mensenras uit zeven verschillende levende brandpunten, die ik hiervoor de zeven verschillende typen of soorten of onderklassen van sishta’s heb genoemd, waarvan elk type of elke onderklasse werd gewekt door het overeenkomstige binnenkomende deel van de menselijke levensgolf. Natuurlijk was het deel van de binnenkomende levensgolf dat in het bijzonder het eerste wortelras zou worden het meest talrijk in die vroege periode van onze mensheid, en dat werd het eerste wortelras. Toen dit uitstierf werd het gevolgd door een groei in aantal van de klasse van monaden die het tweede wortelras zou worden, enz.

We moeten in dit verband niet vergeten dat al deze zeven typen of klassen van monaden in de binnenkomende levensgolven niet in waterdichte afdelingen van elkaar waren gescheiden, evenmin als de verschillende typen mensen van nu, de meer en minder gevorderden, alle van elkaar zijn gescheiden. Met het verstrijken van de tijd vermengden ze zich min of meer, maar toch werden de leden van elke klasse als het ware aangetrokken tot hun eigen bepaalde groep en deel van de aardbol.

Uit deze leer zien we ook dat er groepen van de mensheid kunnen zijn, en ook werkelijk zijn, die delen van een bol bewonen en eeuwenlang bijna in rust verkeren, totdat hun tijd aanbreekt om zich te gaan vermeerderen en het dominerende ras of onderras te worden.

Men moet de woorden van H.P.B. dus letterlijk nemen. Het proces dat hier in het kort is geschetst nam natuurlijk tientallen miljoenen jaren in beslag, tot aan de tijd van ons eigen vijfde wortelras.

Dit alles bevat een grote waarheid. Maar de meeste van deze uitspraken negeren, opzettelijk of door onwetendheid, dat terwijl deze zich herhalende belichamingen van het heelal inderdaad plaatsvinden, en dit is een van de grondleringen van de theosofie, iedere belichaming van onverschillig welk heelal, altijd op een hoger gebied plaatsvindt dan dat waarop het de laatste keer was belichaamd. Er is dus geen volkomen gelijkheid, daarom is er ook geen sprake van een dood mechanisme, en is er niet slechts een vreselijk nutteloos rondwentelen op het wiel van verandering zonder enige hoop op vooruitgang. Dit laatste zou een van de ergste fatalistische verschrikkingen zijn.

Het heelal herhaalt zichzelf, belichaamt zich opnieuw en elke herhaling, beheerst door het karma van het voorafgaande, brengt een heelal voort dat veel lijkt op het heelal dat eraan voorafging – net zoals een mens in het ene leven veel lijkt op de mens uit zijn vorige leven; maar in beide gevallen, heelal of mens, komt de belichamende entiteit altijd iets hoger, en is iets verder op zijn evolutionaire reis dan tevoren.

Daaruit volgt natuurlijk dat het Râmâyana in het volgende kosmische manvantara opnieuw zal worden geschreven, en zal ongetwijfeld min of meer een nauwkeurige herhaling bevatten van dezelfde hoofdpersonen uit dat grootse epos. Maar het zullen niet slechts identieke reproducties van identieke wezens zijn, waarvan er niet één verder is gekomen, want de wezens uit het ene manvantara komen op een hoger plan: de karmische blauwdrukken van het lot die ze hebben achtergelaten in het kosmische astrale licht brengen alles weer voort, zodat de menigten monaden die na ons komen natuurlijk onze voetsporen zullen volgen. Maar omdat deze entiteiten andere individuen zijn, en omdat het heelal zelf iets is gevorderd, zal, al zal er een herhaling zijn van het Râmâyana met alle gebeurtenissen enz., alles iets hoger staan omdat het zich op een hoger gebied afspeelt.

De meeste warmte op onze aarde ontstaat in feite door de magnetische en elektrische wisselwerking tussen de aarde zelf en dat wonderlijke continent boven ons hoofd, zoals de meester zegt.

De aarde krijgt heel weinig warmte rechtstreeks van de zon, ik bedoel vergeleken met de warmte die wordt opgewekt tussen de aarde en het continent van meteoren boven ons hoofd, op de manier die hierboven is uiteengezet.

Om nu op de zon terug te komen, die is als een lichaam van krachten koud en toch houd ik er niet van dit woord te gebruiken omdat het de betekenis niet weergeeft. Als een lichaam van krachten is hij heet noch koud. Temperatuur speelt geen rol. Temperatuur ontstaat door het spel van krachten op stoffen die weerstand bieden. Maar – en dit is belangrijk – wat men het buitenste omhulsel van de zon zou kunnen noemen, niet vlakbij de zon, maar rond het oppervlak van de zon, wat de wetenschap bedoelt als ze spreekt over de corona, kan op bepaalde plaatsen door chemische en alchemistische werking worden verhit, tot grote of minder grote hitte of helemaal geen hitte, afhankelijk van de omstandigheden.

We zouden dus kunnen zeggen dat de zon zelf noch heet noch koud is, en niet meer is dan een lichaam van krachten. Maar deze krachten kunnen, door hun wisselwerking met de omhulsels van de zon, noem ze gassen, zo u wilt, of ethers, echte warmte voortbrengen – dat wat wij onder warmte verstaan. Dit betekent dat de krachten van de zon, die werken op en in wisselwerking zijn met de atomen en moleculen van deze omhulsels van de zon soms hitte kunnen veroorzaken, zelfs grote hitte, en ze doen dat gewoonlijk op bepaalde plaatsen of gebieden, zelfs grote gebieden. Maar deze hitte heeft weinig te maken met het verwarmen van de aarde. Ze wordt eenvoudig de ruimte in gestraald, of weer opgenomen door het lichaam van de zon, en wordt verspreid.

De zon is dus noch heet noch koud. Hij is, wat deze twee adjectieven betreft, als het ware neutraal; maar de buitenste omhulsels van de zon kunnen heel heet zijn en zijn dat gewoonlijk ook, soms meer, soms minder, soms heel heet, soms helemaal niet, afhankelijk van de werking of wisselwerking van deze krachten nu of later, of in het verleden.

Ik begin deze vraag te beantwoorden bij het einde en werk vanaf het einde naar het begin. Ik geloof dat Max Heindel een ernstig man was die mystieke en astrologische ideeën had en wat hij zijn Rozenkruisersideeën noemde. Ik spreek heel openhartig: al deze andere – elk ervan – de andere mystieke en halfmystieke organisaties, die in het westen zijn ontstaan sinds H.P. Blavatsky in 1875 verscheen en theosofie aan de wereld bracht, hebben alle, wat het goede betreft dat ze bevatten, geput uit de theosofische leringen. Zij namen het uit onze schatkamer over zonder dat te erkennen! Daar heb ik geen bezwaar tegen want het is mijn wens dat alles in onze schatkamer dat de wereld kan aanvaarden aan de wereld zal worden gegeven; en als onbevoegden de barrières doorbreken en dingen overnemen zelfs dan ben ik gelukkig. Wat ik vraag is alleen dat ze eerlijk zijn en erkennen wat de bron is van hun inspiratie en zeggen: ‘Ik heb dit uit uw schatkamer meegenomen want de deur was niet op slot!’

Nu het volgende punt: er zit geen enkele waarheid in de uitspraak dat de theosofische beweging heeft gefaald – geen enkele waarheid. Ik geef toe dat de theosofische beweging in het verleden enkele ernstige fouten heeft gemaakt, pijnlijke fouten; maar het waren fouten die niet te wijten waren aan het hart, maar aan de moeilijkheden die kleven aan het introduceren in het westen van een heel vreemde (zoals ze het westen toescheen) religie-filosofie-wetenschap.

De Theosophical Society van nu is een organisatie die de aarde omvat – met overal afdelingen, zij het dun gezaaid – en ik moet misschien spreken over de theosofische beweging, die alle theosofische organisaties omvat. Sommige zijn naar mijn mening meer in overeenstemming met de oorspronkelijke doeleinden van onze grote leraren dan andere; maar ik veroordeel niet. Mijn wens is broederlijk te zijn en te helpen.

Maar om te zeggen dat de theosofische beweging faalde, terwijl ze door de meesters werd gesticht om de mensheid te helpen – faalde binnen vierendertig jaar na de oprichting – is niet alleen volstrekt onwaar maar het belastert hun heilige naam; want ze wisten wat ze deden, anders hadden ze het niet gedaan.

Laten we terugkeren tot het eerste deel van de vraag, dat het laatste deel van mijn antwoord is: Het is waar dat er over het stichten van de theosofische beweging in 1875 verschil van mening bestond tussen enkele van onze grote leraren. Sommigen dachten dat het verstandiger zou zijn nog enkele jaren te wachten; en tot hen, mag ik zeggen, behoorde de grote ziel die wij theosofen eren en de mahâchohan noemen, de leraar van die twee grootmoedige heren, de mahâtma’s M. en K.H. Ook hij dacht dat de tijd nog niet helemaal rijp was. Maar hij zei tot zijn twee chela’s, onze beide leraren: ‘Probeer het!’ En dat deden ze. Ze probeerden het omdat hun hart vol zorg was voor de wereld.

Kijk eens, u oudere broeders, naar het jaar 1875 als u toen al leefde en bedenk in welke toestand de mens toen verkeerde. De godsdienst in het westen bestond in hoofdzaak uit dogma’s en vormen: de geest was de kerken voor een groot deel ontvlucht. De wetenschap bracht in het hart en denken van de mens een wetenschappelijk materialisme, zodat men alle geloof in zijn geestelijke intuïties en het gevoel dat er een innerlijk, onzichtbaar heelal bestaat, had verloren. Men had alle geloof verloren in het bestaan van een morele wet in de wereld; het geloof dat men onvermijdelijk moet oogsten wat men heeft gezaaid.

Het gevolg was dat in die tijd het mensenras als geheel, vooral in het westen, omdat het de leiding miste van de geestelijke ster die de mensheid door de eeuwen heen leidt, en meende niet meer te zijn dan dieren van een betere soort dan de apen, zich in de maalstroom stortte van een zinnelijk materialisme – het zinnelijke genot van een volstrekt stoffelijk bestaan. Dit zou het verlies hebben betekend van honderdduizenden, zo niet miljoenen zielen, en de oorzaak zijn van de hemel weet wat voor onuitsprekelijke geestelijke en intellectuele ellende en schade voor mannen en vrouwen, in wie de intuïtie nog wel leefde maar was verdoofd, en die niet wisten waar ze licht konden vinden.

De kerken gaven het niet want zij hadden het niet. De wetenschappers hebben het nooit gehad. Ze waren nog op zoek, op jacht en hadden het nog niet gevonden. En deze twee grote mannen, met een ziel als een boeddha, namen de karmische verantwoordelijkheid op hun schouders (en alleen esoterici weten wat dit betekent), stelden zich karmisch verantwoordelijk voor het uitzenden van een nieuwe boodschap aan de mens die, op grond van de innerlijke kracht ervan en de overtuigingskracht van de leringen die ze bevatte, de mens tot nadenken zou brengen, zichzelf ten spijt.

H.P.B. verscheen. Uitgelachen en bespot, gehoond en vervolgd, werkte ze in haar eentje tot ze enkele helpers vond – kolonel Olcott en Judge waren de eersten van hen; en met haar ontembare, haar onbuigzame wil en haar schitterende intellect en haar verbazingwekkende geestelijke intuïtie, onderrichtte en schreef ze en bouwde ze een organisatie op die ‘Halt!’ riep – en die slaagde. Er werd een nieuwe impuls gegeven aan het denken van de mensheid. De wetenschap van die tijd werd door nieuwe denkbeelden in beweging gebracht. Nieuwe impulsen werden uitgezonden in de gedachteatmosfeer van de wereld door kranten, door boeken, door mensen die rondreisden en lezingen hielden. De mens kreeg te horen dat het heelal redelijk is, dat de mens verantwoordelijk is voor wat hij doet, dat er waarheid is in het heelal en dat die kan worden gevonden door hen die daarnaar verlangen en haar willen bezitten.

En toen voltrok zich het wonder. Nieuwe gedachten begonnen door te dringen in het bewustzijn van de mens. Plotseling werd de wereld wakker geschud door het werk van Crookes, Becquerel en Röntgen met de zogenaamde ‘röntgenstralen’ – voor het materialisme van die tijd een verbazingwekkende onthulling, die bewees dat er een innerlijke wereld bestond die onzichtbaar was voor het zintuiglijk apparaat dat we bezitten. Daarop volgde het werk van de Curie’s, Rutherford, Soddy en anderen. Radium werd ontdekt. Het denken van de mens kreeg een andere wending. Men begon op een nieuwe manier te denken of liever op een oude manier die de kerk was vergeten en de moderne wetenschap nog niet had ontdekt.

En welke conclusies trekken onze grootste wetenschappelijke denkers van nu uit hun ontdekkingen? Dat het fundamentele aspect van het heelal bewustzijn is; en daarom herhaal ik dit in elke openbare lezing die ik geef, als de kans zich voordoet; want dit is heel belangrijk: de moderne wetenschap vertelt ons nu dat de stoffelijke wereld illusoir is, een illusie, dat de enige werkelijkheid zich achter het zichtbare bevindt, achter de sluier van wat we kunnen zien en aanraken en voelen, kunnen proeven, ruiken en horen: oude gedachten, gedachten die theosofen al ontelbare eeuwen lang hebben verkondigd, gedachten die H.P.B. sinds 1875 in haar boeken schetste, bijna tot in details. Zij was het die de wereld bewust maakte van nieuwe werkelijkheden – de oude werkelijkheden, de waarachtige dingen in het heelal en in het menselijke bestaan. O, kon ik u maar het ware verhaal van haar leven vertellen! Eens, als ik de tijd en de kracht heb zal ik dat opschrijven of vertellen.

Het is de taak van de Theosophical Society leiding te blijven geven aan het menselijk denken, het werk voort te zetten dat H.P.B. deed, de schakel met de loge onverbroken te houden; als we terugvallen, als we slechts volgelingen worden, dan zal de theosofische beweging inderdaad mislukt zijn en krijgen onze critici met hun aanmerkingen gelijk.

Enorme geologische omwentelingen en vulkanische uitbarstingen vormen het begin van een ronde op elke bol, waaronder ook de onze. Maar de sishta’s, die (als zaden) het product voor de toekomst zijn, overleven min of meer met succes; de oorspronkelijke sishtavormen daarentegen, die overkwamen uit de derde ronde, stierven geleidelijk uit of werden in die natuurrampen meegesleurd, omdat ze in het kosmische plan niet langer van nut waren voor de monaden, die al nieuwe vormen en fijnere meer ontwikkelde voertuigen hadden ontwikkeld via de sishta’s die waren gered. Hierin ligt de essentiële betekenis van de Hebreeuwse Ark van Noach en van het verhaal van Vaivasvata uit de Purâna’s van de hindoes.

Ik ben altijd erg geïrriteerd door de gedachte die sommigen van onze mensen hebben dat theosofie de mensen bij tienduizenden moet binnenhalen en in drommen moet laten samenstromen. Het zou mooi zijn als de drommen uit ernstige mensen bestonden. Maar ik heb het werk van de theosofie nooit gezien als een populaire, emotionele beweging. Ze heeft tot taak zich in de voorhoede te bevinden, te leiden, de weg te wijzen, altijd enkele stappen vooruit te zijn op de menigte, met andere woorden een gids te zijn; en een dergelijk programma betekent vanaf het begin een vervreemding van de sympathie van miljoenen van wie het begrip niet verder reikt dan hun neus lang is.

Ik ben heel tevreden met het feit dat we groeien, zij het langzaam, al verlang ik als mens naar een snellere groei. Maar op rustiger momenten weet ik heel goed dat het beter is langzaam en standvastig te groeien, zoals we doen, dan snel te groeien om dan uiteen te vallen uit gebrek aan voldoende innerlijke geestkracht om een stevige en blijvende basis te vormen.

Het voornaamste dat ik u wil zeggen is dit. Als deze wetenschappers spreken over ether, verwarren theosofen steeds onze theosofische opvatting over een kosmische ether, of vele kosmische ethers, met wat de wetenschappers bedoelen. En de wetenschappelijke opvatting over een ether loopt uiteen van een soort gas dat heel dicht en misschien elastisch, maar toch nog stoffelijke substantie in gasvorm is, tot iets dat wat subtieler maar toch nog wezenlijk stoffelijk is; en natuurlijk vragen de geleerden zich af waarom zo’n kosmische ether, als hij bestaat, de beweging van de planeten, de zonnen, kometen en andere hemellichamen niet beïnvloedt. Maar dit is niet onze opvatting over een kosmische ether. Onze opvatting over een kosmische ether is stoffelijke prakriti of stof in haar eerste of tweede of zelfs derde of mogelijk vierde toestand, van boven naar beneden gerekend. Als theosofen spreken over een ether bedoelen ze nooit fysieke stof, hoe ijl ook en beslist nooit een gas, zoals die term in een laboratorium wordt gebruikt. Daarom hebben geleerden volkomen gelijk als ze weigeren het bestaan te erkennen van een zuiver gasvormige ether, hoe ijl ook. Maar ze hebben volkomen ongelijk als ze weigeren een onstoffelijke ether te erkennen, onstoffelijk hier bedoeld als iets dat geen stof is in materiële zin, maar toch duidelijk substantieel in theosofische en filosofische zin; maar geen geest, want geest is bij wijze van spreken oneindig veel ijler en etherischer.

Einsteins relativiteit is een theorie en een nuttige. Zijn fundamentele gedachte van de relativiteit van de natuur in haar verschillende functies en afdelingen is gezonde archaïsche filosofie; maar sommige van zijn vooronderstellingen in zijn wiskundige betogen zijn voor ons volkomen onacceptabel en daarom kunnen we, zoals ik heb gezegd, de meeste van zijn wiskundige betogen niet accepteren, niet omdat zijn wiskunde niet deugt, maar omdat zijn vooronderstellingen maar gedeeltelijk juist of onjuist zijn. Ik hoop dat dit duidelijk is. Niettemin, als ik spreek over onze theosofische kosmische ether, bedoel ik niet iets dat puur onsubstantieel is, iets zonder substantie, wat geen stof is. Ik bedoel het tegenovergestelde. Hij bezit stoffelijk gezien een bijna geestelijke ijlheid en is tegelijk toch een vorm van prakriti op ons eigen kosmische gebied, maar behoort daar tot de hoogste vormen van stoffelijke prakriti’s, en om geest te worden genoemd is hij beslist te grof. Hij is in theosofische zin dus stof. Maar geen stof zoals de wetenschappers die opvatten. Want als zij stof zeggen bedoelen ze iets dat vast is, vloeibaar of gasvormig, met andere woorden wat wij de meest grove, zelfs subastrale stof van de materiële ruimte noemen. En de ether van de ruimte, of de ethers van de ruimte zijn veel ijler en etherischer dan die volgens de wetenschappelijke opvatting. De kosmische ether beïnvloedt de beweging van lichamen niet, omdat de lichamen grofstoffelijk zijn en de kosmische ether, al is het stof van het laagste prakritische kosmische gebied, oneindig veel ijler is dan fysieke stof.

Men zou evengoed kunnen zeggen dat warmte of licht verhinderen dat lichamen zich door de kosmische ruimte bewegen, als gevolg van druk. Dat doen ze in werkelijkheid ook, maar in uiterst geringe mate, bijna te gering om te worden waargenomen. Dat bijvoorbeeld zonlicht druk uitoefent is de wetenschap al bekend.

Laten we een voorbeeld geven zoals H.P.B. probeerde te doen in het begin van De Geheime Leer: Bij het gebruik van Senzar zou ingewijde X, laten we zeggen in China, die schrijft naar ingewijde Z, zeg in Peru, of elders, over een bepaald kosmogonisch probleem, beginnen met woorden, om dan een symbool te introduceren, een lege cirkel of een cirkel met een punt erin, of een cirkel met daarin een kruis, dat voor de ontvangende ingewijde Z pagina’s uitleg zouden betekenen. En de ingewijde X zou weer doorgaan met Senzarwoorden en misschien een ogenblik later een ander symbool gebruiken en wat hij had te zeggen zou gedeeltelijk in overal begrepen symbolen en gedeeltelijk in woorden eindigen.

Op kleinere schaal kennen wij hetzelfde gebruik. Als wij soms de Arabische cijfers gebruiken in plaats van de getallen in woorden te schrijven, zouden we 6 schrijven in plaats van zes. Of we gebruiken het symbool & voor en in plaats van het hele woord te schrijven. We gebruiken enz. in plaats van enzovoort. We volgen precies hetzelfde beginsel door symbolen te gebruiken, maar we doen dat in geringe mate. Maar toch, als we bedenken hoe iemand van ons, die naar een vriend schrijft, misschien een grappige opmerking maakt en dan schrijft ‘enz.’ of het symbool voor en, zouden we onmiddellijk achter dat symbool een hele humoristische gedachtegang voelen en zouden we weten wat de schrijver wilde zeggen.

Breng die gedachte over naar de diepste filosofische begrippen en u heeft een idee van de Senzartaal. Het is geen Sanskriet, al staat Sanskriet, denk ik, van de bestaande levende of dode talen het dichtst bij het archaïsche Senzar. Ik geloof ook dat het oude Zend uit Perzië van dezelfde wortel komt die we ook in Senz-ar vinden.

Ik denk niet dat zelfs het archaïsche Senzar, of Zenzar – er zijn verschillende of afwijkende wijzen van spelling – ooit een occulte taal van een ras was, zoals Russisch of Engels of Duits of Italiaans. Het was meer als het oorspronkelijke Sanskrita vergeleken met Prâkrita. Ik geloof niet dat het Sanskrita, zoals we het nu kennen, ooit een taal was die door een ras of een volk werd gesproken. Ik denk dat de naam Sanskrita, wat samengesteld, geconstrueerd of opgebouwd betekent, erop wijst dat het een priestertaal of een taal voor ingewijden was, die als onderling communicatiemiddel door ingewijden werd vervolmaakt, en min of meer was gebaseerd op een algemene, wijdverspreide taal. Met andere woorden dat het Sanskriet op kleinere schaal in het begin een taal was zoals Senzar, hoewel Senzar altijd heel geheim schijnt te zijn gehouden en het Sanskriet om onbekende redenen tenslotte bijna algemeen bezit is geworden. Iedereen, vooral de brahmanen, konden het leren. Er werden boeken in geschreven voor algemeen gebruik, enz., en ik denk dat dit de reden is waarom H.P.B. eens over Sanskriet sprak als de taal van de goden wat volgens de occulte spreekwijze wil zeggen dat het de oorspronkelijke samengestelde taal was van enkele van de hoogste ingewijden van het vroege vijfde of zogenaamde Arische (Indo-Europese) wortelras, die, op grond van hun grote wijsheid en kennis en intellect en hun goddelijk leven, algemeen goden werden genoemd, al waren het natuurlijk mensen, halfgoddelijke mensen.

Maar er waren ook beschaafde immigraties uit het oosten en dat bedoelden de oude Mexicanen uit de tijd van de Spanjaarden als ze zeiden dat hun voorvaders uit het oosten kwamen, wat in feite betekent van verschillende Atlantische eilanden.

Ik heb nooit veel vertrouwen gehad in het idee van een immigratie via de Beringstraat, al twijfel ik er niet aan dat er in de vele eeuwen van het verleden op kleine schaal verkeer was, over en weer, tussen Siberië en Noord-Amerika, niet alleen van Siberië naar Amerika, maar ook van Amerika naar Siberië.

Het is en was voor mij altijd duidelijk dat de beide Amerika’s door verschillende Atlantische rassen werden bevolkt, door verschillende immigratiegolven, sommige heel klein, andere groter; want al zijn er nauwe parallellen en grote gelijkenissen tussen de Indianen van bijvoorbeeld de Verenigde Staten en die van Zuid- en Centraal-Amerika en zelfs van Mexico, er zijn ook grote verschillen van fysiologische aard. Het profiel bijvoorbeeld van de Irokezen of van de Sioux of van de Cherokezen lijkt enigszins op het profiel van de Zuid-Amerikaanse en Centraal-Amerikaanse Indianen en toch zijn er duidelijke verschillen. Dit alles wijst op verschillende golven van verschillende volkeren, al waren al deze volkeren in het verre verleden van Atlantische oorsprong.

Al deze verschijnselen van mitose of celdeling zijn eenvoudig het werk van de innerlijke ziel van de stoffelijke cel die het kernlichaampje en later de kern wakker roept. Er is een sterke band tussen deze twee kleine stippen en het kernlichaampje van elke cel, al blijkt dat niet altijd onmiddellijk. Bedenk dat het kernlichaampje als stoffelijke bekleding het dichtst bij het levensatoom staat.

Nu de tweede vraag: Het plotselinge ogenschijnlijke verdwijnen van het kernlichaampje, gevolgd door het plotselinge opnieuw verschijnen van het kernlichaampje in elk van de twee cellen, ontstaan door de deling van een cel, is eenvoudig het in tweeën delen van het oorspronkelijke kernlichaampje met als doel cellulaire groei. Maar het oorspronkelijke levensatoom blijft intact en werkt nu door de twee nieuwe kernlichaampjes, en zo gaat de celdeling voort totdat het lichaam tenslotte is gevormd. U kunt zeggen dat het kernlichaampje, als het verdwijnt, overgaat naar een ander gebied van stof maar dat is maar een wijze van uitdrukken. Het is beter om te zeggen dat het scheppende levensatoom het oorspronkelijke kernlichaampje desintegreert en het daarna reïntegreert in twee nieuwe en dan in vier enzovoort. Nee, het verdwijnt niet in een layacentrum. Het is een geval van desintegratie en reïntegratie op stoffelijk gebied. Waar het allemaal om draait is dit: Het hart van een oorspronkelijk kernlichaampje in een cel is het levensatoom, en de twee kleine stippen of vlekjes in het centrosoom zijn als het ware uitsteeksels of vingers van zijn energie. De energie van het oorspronkelijke levensatoom, dat het hart van een cel is, werkt door de hele cellulaire structuur in het algemeen, maar in het bijzonder door het kernlichaampje en ook door de twee kleine stippen.

Het beeld is dus als volgt: een grote golf die in het noorden begint, beweegt zich in de loop van de eeuwen zuidwaarts; maar er zijn in deze grote golf altijd kleinere golven die tijdelijk, over een zekere afstand, noordwaarts gaan, enige tijd standhouden, en dan weer naar het zuiden worden geworpen door de sterkere kracht van de grote golf. Met andere woorden, er zijn kleinere stromen binnen de grotere stromen.

Het antwoord op uw vraag (1) is dus ja. De plantenfamilies volgen, in het algemeen gesproken in de loop van de eeuwen, de zuidelijke gang, die ook de dierlijke en menselijke stammen volgen. Maar de kleine tegenbewegingen die ik noemde verklaren die bepaalde plantentypen die uit het zuidpoolgebied schijnen te zijn gekomen en over zekere afstand naar het noorden trokken.

Het antwoord op uw vraag (2) is nee, want het gaat niet zozeer om de vraag in welke richting de polen wijzen, als gevolg van omkering of inclinatie van de polen, dan wel wat de geografische of liever klimatologische toestand van de polen is, of ze met ijs zijn bedekt of dat er een mild klimaat heerst. Antarctica is, wat onze aarde betreft, altijd in het zuiden, was dat altijd en zal dat voorzover ik weet altijd zijn; en voor de noordpool geldt hetzelfde – beide tijdens dit manvantara. Maar noord betekent niet noodzakelijk ijs en sneeuw, want er zijn tijden geweest dat de noordpool bijna een mild klimaat had; en evenzo de zuidpool.

Vraag (3) is al beantwoord met mijn vorige opmerkingen. In de noordpool en bijbehorende gebieden ligt de oorsprong van nieuwe levensvormen die in de loop van vele eeuwen zuidwaarts trokken; en vanuit de zuidpool zijn er kleine tegenbewegingen. Er zijn daarom geen levensvormen die zich regelmatig bewegen van Antarctica naar de equator en nog verder noordwaarts.

Uw vraag (4) is niet erg duidelijk, maar ik denk dat ik het begrijp. De zogenaamde tertiaire afzettingen zijn geologische afzettingen, afhankelijk van het klimaat dat op zijn beurt van vele factoren afhangt; maar het noordelijke en het zuidelijke halfrond van de aarde zijn vrijwel gelijk, met kleine verschillen wat klimatologische zaken betreft. Daarom behoorde het Tertiair zowel op het noordelijke als het zuidelijke halfrond tot dezelfde cyclus.

De hindoeleer van de chakra’s is nauw met dit proces verbonden, maar er is over de chakra’s zoveel onzin gezegd en zelfs zoveel valse kennis verspreid, dat ik ze niet te berde wil brengen, behalve dan door ze hier te noemen. De chakra’s zijn in feite esoterische en stoffelijke punten in het hele lichaam; de meeste ervan werken door middel van de kracht die ze via de ruggegraat ontvangen van het hart en de hersenen en ze zijn dus de verdelers naar het lichaam als geheel.

Er zijn over Krishna enkele echte feiten bekend; zoals bijvoorbeeld dat hij in India werd geboren, in een bepaald district, dat hij vrienden en vijanden had en dat hij vanaf zijn vroege jaren van wonderlijke vermogens blijk gaf, hoewel die natuurlijk in geen enkel opzicht leken op de volstrekt overdreven beelden uit de allegorieën. Hij leefde en leerde en deed zijn werk, en zijn dood betekende het begin van het kaliyuga. Hij was met andere woorden de geestelijke kracht die het dvâparayuga afsloot en het kali opende.

Alle andere allegorieën over de ongeveer zestienduizend vrouwen en zijn leven met de Gopî’s of koeienmeisjes en zijn vele daden van ogenschijnlijke wreedheid – deze en nog honderd andere zaken kunnen alle allegorisch worden genoemd, ontstaan door die vruchtbare en rijke verbeeldingskracht waarvoor de hindoegeest bekendstaat.

Krishna’s dans met de Gopî’s bijvoorbeeld, symboliseert, zoals H.P.B. zei, in één beperkt opzicht de zon met de planeten die om hem heen dansen of zich in hun baan om hem heen bewegen; of het zou ook kunnen slaan op de geestelijke zon van de sterrenbeelden van de dierenriem, die draaien om de centrale zon van ons stelsel. Maar deze interpretatie is tamelijk beperkt. In het algemeen vertegenwoordigen de vriendinnen van een groot leraar zijn geestelijke vermogens.

Neem zelfs het geval van de Boeddha, die werkelijk leefde en een vrouw en zelfs een zoon Râhula had. Toch heeft ook de legendevorming hier zo knap gewerkt dat de naam van zijn moeder bijvoorbeeld Mâyâdevî was, of ruwweg, de godin Mâyâ: de Boeddha die wordt geboren uit mâyâ en het Licht ziet. Het kan zijn dat ook haar werkelijke naam Mâyâdevî was. Ik zie dat als een mogelijkheid.

Laat ik er de nadruk op leggen dat het in overeenstemming is met de constitutionele rechten van een loge zo te studeren en de soort studiegroep op te zetten die ze wil; en ik denk dat er weinig of geen gevaar, maar juist nut zit in een dergelijke werkwijze, want het wordt bij enig nadenken duidelijk dat als een loge in wezen niet theosofisch is ze snel uiteen zal vallen; als ze de vrije teugel heeft en beseft dat ze autonoom is onder de reglementen van de constitutie en gemachtigd haar eigen zaken te regelen zoals ze wil binnen de constitutie, zal ze hopelijk vroeg of laat, als er werkelijk enige theosofie in het hart aanwezig is, er genoeg van krijgen tijd te verspillen aan bijkomstige studies en zich op natuurlijke wijze voelen aangetrokken tot de meer zuivere theosofische studie. De zaak overlaten aan de stemuitslag van de loge is ongetwijfeld de meest redelijke manier om logeproblemen op te lossen en omdat dat in de moderne geschiedenis de democratische werkwijze of methode is, zullen weinig mensen daartegen bezwaar maken en als ze dat wel doen zullen ze automatisch afvallen met een minimum aan hartzeer of wrok.

Er zijn twee of drie andere verklaringen van de feiten, als het inderdaad feiten zijn en geen vergissingen van geologen: (a) zelfs op de neergaande boog, voordat radioactiviteit (dat wil zeggen het desintegreren of etherischer worden van de grofste elementen) op grote schaal op aarde kon zijn begonnen, zouden bepaalde delen van de aardbol, als gevolg van de cyclische of spiraalsgewijze aard van de evolutie, zelfs op de neergaande boog een tijdelijke opgang kunnen hebben gemaakt naar een meer etherische toestand, om later weer in een dieper dal terug te vallen overeenkomstig de algemene tendens naar omlaag van de neergaande boog.

Zo’n tijdelijke opgang zou bijna zeker een tijdelijk etherischer worden van de grofste elementen met zich hebben meegebracht, maar daarna, toen het wiel binnen het wiel weer omlaag snelde, zou er automatisch een einde zijn gekomen aan die radioactiviteit en zou verdichting en materialisering weer zijn doorgegaan. En (b) zelfs als de stenen die geologen hebben gevonden, pre-Cambrisch zijn of in ieder geval een primordiale oorsprong hebben, is dat – omdat radioactieve halo’s hier en daar kunnen worden aangetroffen – geen bewijs dat deze halo’s wijzen op radioactiviteit die optrad toen dit pre-Cambrisch gesteente zich voor het eerst afzette, of misschien gedurende vele eeuwen daarna. Ik bedoel met andere woorden dat zelfs in Cambrische en pre-Cambrische steenlagen er plaatselijk klompjes of deeltjes kunnen zijn gevonden, bestaande uit chemische samenstellingen of elementen die grover en zwaarder zijn dan het gesteente zelf, en daarom zouden deze klompjes of stukjes van die grovere samenstellingen of elementen na het midden van deze ronde, onder invloed van het algemeen op aarde werkende proces van etherisering, uiteen gaan vallen, dat wil zeggen min of meer radioactief worden. Dergelijke halo’s zouden heel goed in echt pre-Cambrisch gesteente kunnen zijn ontstaan, maar lang na de Atlantische tijd.

Er zijn dus drie heel goede en mogelijke verklaringen; en het is voor mij onmogelijk meer licht op het onderwerp te werpen tenzij ik over alle gegevens zou beschikken en er absoluut zeker van zou zijn dat het om feiten gaat en niet alleen om theorieën.

Bijvoorbeeld: Zijn deze bepaalde stenen werkelijk pre-Cambrisch of is het een theorie? Zijn de halo’s met hun veronderstelde radioactieve aard, die in dit gesteente worden gevonden van veel latere datum, of uit de pre-Cambrische periode? Of gaat het om niet meer dan een overblijfsel, een toevallig restant uit het einde van de derde ronde op deze bol D? Tenzij er een exact antwoord op deze vragen kan worden gegeven, blijft het min of meer gissen, bij gebrek aan nauwkeurige informatie.