In het westen beschouwen we de vele voordelen en mogelijkheden die
ons zijn nagelaten als vanzelfsprekend. We nemen zonder meer aan dat
het ons recht is zelf onze woonplaats te kiezen, zelf te bepalen wat
we willen leren, waarmee we ons zullen bezighouden en hoe we ons zullen
amuseren. Individueel hoeven we geen uitspraak aan te nemen, die in
strijd is met onze overtuiging, terwijl we gezamenlijk onze wetten en
regeringen maken en vernieuwen. We vinden het moeilijk ons een beeld
te vormen van een tijd waarin de meesten van ons ondergeschikt zouden
zijn aan de wil van een machtige minderheid, en van de wieg tot het
graf een leven van onderworpenheid zouden leiden in een beperkte routine
van werkzaamheden die door anderen zijn vastgesteld – zonder kennis,
zonder keuze, zonder waardigheid. In de feodale tijd kon immers maar
een minderheid van vrijgeborenen aanspraak maken op het recht om over
hun eigen lichaam te beschikken.
Er waren eeuwen voor nodig om geleidelijk te emanciperen van verachtelijk
bezit tot vrijheid en gelijkheid, en veel sociale stelsels moesten worden
omvergeworpen. Het voorrecht om zich op aarde vrij te kunnen bewegen
werd pas verworven na een reeks hevige worstelingen, herhaald bloedvergieten,
en vastberaden weerstand tegen een tirannie die zich diep had geworteld.
Hoe enorm de overgang ook was van fysieke slavernij naar fysieke vrijheid,
deze was echter een flauwe afschaduwing van de werkelijke bevrijding
die tegelijkertijd plaatsvond: het afbreken van de ongrijpbare maar
sterke belemmeringen voor de groei van ons essentieel menselijke deel,
ons denken en onze geest.
Zijn we de vrijheid die we bezitten wel waard? Deze nalatenschap is
niet door onszelf maar door anderen verdiend en aan ons toevertrouwd
voor het welzijn van onze eigen en toekomstige generaties. Maar ware
vrijheid moet evenals een geldelijk vermogen goed worden beheerd, anders
kan het door kruimeldiefstal beetje bij beetje wegslinken. Dit gebeurt
altijd wanneer de ene mens aan de andere zijn wil oplegt of wanneer
men slaafs de publieke opinie wil volgen tegen de innerlijke beginselen
in. Als iemand op die manier het hoogste wat een mens bezit geweld aandoet,
vormt dit een ondermijnende factor die kan leiden tot grove misbruiken
en tot het uiteindelijke verlies van het voorrecht van de mens om zelfstandig
te denken. En de noodzaak tot zelfstandig denken is nog nooit zo groot
geweest als nu. Indien we toelaten dat we ons gedachteloos onderwerpen
aan een starre gedachtegang, vooral wanneer deze gedachten in strijd
zijn met ons weloverwogen oordeel, stellen we ons open voor een subtielere
vorm van dictatuur dan de politieke overheersing die we zo betreuren,
maar die eenzelfde macht uitoefent op het individuele leven.
Er kan op dit gebied geen eenvoudige gedragslijn worden aangegeven,
die voor ieder mens van toepassing is en ook kan men zelfstandig denken
niet aan een ander leren. Het is iets volstrekt individueels en het
is te verwachten dat we met anderen van mening verschillen, terwijl
we toch veel kunnen leren door hun mening te onderzoeken en te proberen
hun unieke visie te begrijpen wanneer we die met de onze vergelijken.
Door deze uitwisseling gaat ieder van ons meer begrijpen van onze medemensen
en van hun ideeën op wetenschappelijk, sociaal of religieus gebied.
Dan bestaat er ook geen noodzaak het op alle punten eens te zijn en
is het niet nodig om de algemene opinie te volgen, maar door kennis
te nemen van alle gezichtspunten zal het eigen oordeel en onderscheidingsvermogen
van het individu worden versterkt.
Vanuit de mist van eeuwen van onderdrukking bereiken we een zuiverder
lucht waarin de verzamelde rijkdommen van het menselijke denken door
ons kunnen worden waargenomen, waar vergelijkingen en logica niet zijn
gebrandmerkt, en waar ons zoeken naar waarheid alleen wordt begrensd
door ons vermogen daartoe. Vrijheid is geen doel op zich, geen dierbaar
begrip dat we moeten vastgrijpen en verstikken. Het is een middel om
ons leven richting te geven overeenkomstig ons begrip van wat goed is
en overeenkomstig ons verlangen om het lot van anderen te verbeteren.
Dit vereist een voortdurende waakzaamheid ten opzichte van onszelf,
en iedereen die uit zelfzuchtige motieven handelt, verlaagt een onschatbaar
instrument. Het hoogtepunt van het streven naar vrijheid dat eeuwen
geleden begon, ligt nog vóór ons en zal na verloop van
tijd alle mensen omvatten in zijn steeds groter wordende kring van broederschap.