We hervatten onze bespreking van enkele bijzondere grottempels van India met het grote complex van Ellora, ongeveer 250 km ten noordoosten van Bombay, dat in de oudheid Elapura werd genoemd. In een strook van 2 kilometer hebben hindoes, jains en boeddhisten 34 grottempels uit de rotsen gehouwen. ‘Volgens een verslag in de Purana’s, bestond Elapura uit tien vestigingen die naar koning Ela zijn vernoemd en was het een tirtha, een heilige plaats.’¹ Volgens de huidige theorieën werden de eerste tempels rond het midden van de 6de eeuw n.Chr. door hindoes uitgehouwen, en rond het einde van de 6de eeuw door boeddhisten. Het werk aan de jaingrotten zou tegen het eind van de 8ste eeuw zijn begonnen. Het bewijsmateriaal waarop deze jaartallen zijn gebaseerd is heel gering. Om een voorbeeld te geven van hoe conclusies worden getrokken:

Er is een raamopening in de westelijke muur [van grot 15, een hindoegrot] waarboven een Sanskrietinscriptie in het Brahmischrift is gegraveerd die dateert uit de 8ste eeuw. Ze is echter onvolledig en veel ervan is door erosie beschadigd. Ze geeft de genealogie van de Rashtrakuta-dynastie, die met Dantivarman (c. 600-30) begon, en vermeldt het bezoek van Dantidurga (752-7) aan de grot. Ze kan daarom in het midden van de achtste eeuw worden geplaatst.
    – Ellora, blz. 36-7

Dit bewijst natuurlijk alleen dat de grot in de 8ste eeuw bestond en dat deze inscriptie in die tijd erin werd gegraveerd. Nog een voorbeeld, ‘Er waren inscripties op zuilen [in grot 33, een jaingrot] die nu voor het grootste deel zijn afgesleten; een paar letters die nog zijn bewaard gebleven, doen vermoeden dat de grot misschien rond de negende eeuw is gebouwd’ (op.cit., blz. 96).

Men denkt dat de grote Kailasa-tempel, de voornaamste bezienswaardigheid van Ellora, in opdracht van koning Shubhtung Krishna I (757-72 n.Chr.) is gebouwd. Dit is gebaseerd op de koperplaten van Baroda van koning Karkka II. Sommige archeologen hebben hun twijfels uitgesproken omdat 15 jaar een hele korte tijd lijkt om zo’n enorm project te voltooien. Er is ook een Marathi-legende uit de 10de eeuw over een architect Kokasa die de Kailasa-tempel uithakte om de koningin van de Rashtrakuta-koning Elu een genoegen te doen. Het is heel waarschijnlijk dat het Kailasa-complex – dat uit een aantal tempels en heiligdommen bestaat – meerdere keren is bewerkt en beschilderd door verschillende koningen, die werden geëerd voor hun restauraties of toevoegingen maar die niet verantwoordelijk waren voor het oorspronkelijke werk. Dhavalikar schrijft dat ‘al deze heiligdommen en de Kailasa niet tegelijkertijd werden uitgehouwen, maar tot verschillende perioden behoren’ (op.cit., blz. 44).

Grot 16, De Grote Kailasa Tempel, Ellora, India (meer foto's)

Het Kailasa-complex, grot 16, is het grootste monolithische beeldhouwwerk ter wereld. In de binnenhof, die 81 m lang en 47 m breed is, rijst de hoofdtempel op tot een hoogte van 33 m en is omringd door kleinere tempels en heiligdommen en twee overwinningszuilen die 16 m hoog zijn. De oppervlakte beslaat ongeveer twee keer de oppervlakte van het Parthenon in Athene, is 1,5 keer zo hoog, en 200.000 ton rots moest ervoor worden verwijderd. Het vertoont veel overeenkomsten in vormgeving en ontwerp met de Virupaksha-tempel in Pattadakal, maar is twee keer zo groot en uit de rotsen gehouwen in plaats van met rotsblokken te zijn gebouwd. Interessant is dat grot 30, ook wel de kleine Kailasa-tempel genoemd, onaf is. Men kan duidelijk zien dat het werk van bovenaf begon, omdat de bovenkant al klaar was. Het raadselachtige is dat grot 30 tot de jaintempels wordt gerekend – hij bevat jainbeelden – en dat de Kailasa-tempel als het werk van de hindoes wordt beschouwd. Dus naast de moeilijkheden bij het dateren van deze tempels is het ook moeilijk te zeggen wie ze hebben uitgehouwen. Sommige grotten hebben nu boeddhistische thema’s, maar deze kunnen in een latere periode zijn toegevoegd aan grotten die oorspronkelijk door hindoes of jains waren gemaakt, want het hindoeïsme en jainisme zijn veel oudere tradities dan het boeddhisme van Gautama.

Het jainisme kent, evenals het hindoeïsme, enorm lange tijdsperioden toe aan de mensheid, en volgens overleveringen begon hun lijn van 24 leraren of tirthankara’s met Rishaba die meer dan 6,5 miljoen jaar geleden leefde, tot en met de 24ste leraar Mahavira die misschien een tijdgenoot was van Gautama Boeddha in de 6de eeuw v.Chr. Waarom zouden we niet meer aandacht besteden aan deze oude leringen, in plaats van ze af te doen als fabeltjes? Archeologen hebben een chronologie opgesteld waarin geen ruimte is voor zulke oude jaartallen omdat in dat geval het hele raamwerk van hun tijdlijn zou ineenstorten.

Naast de Kailasa-tempel is grot 29 (Dumar lena) één van de meest indrukwekkende grotten en is praktisch op dezelfde manier vormgegeven als de voornaamste grot van Elephanta. Het is misschien de oudste grot van Ellora en haar grootse ontwerp onderscheidt haar van de meeste andere grotten daar. Het heilige der heiligen heeft vier ingangen en het linga bevindt zich in het midden (zie foto). Elk van de vier ingangen zijn, evenals in Elephanta, voorzien van twee wachters, maar in dit geval zien de wachters er allemaal hetzelfde uit en zijn het waarschijnlijk geen zelfportretten zoals in Elephanta.

Grot 29, Dumar lena, Heilige der heiligen, Ellora, India (meer foto's)

Als men in de vroege ochtend naar deze grot toeloopt, is het mogelijk om volledig alleen te zijn in deze indrukwekkende heilige plaats – afgezien van een paar duizend krijsende vleermuizen – en kan men de grot in innerlijke stilte binnengaan. Het voelt alsof de berg de bezoeker opslorpt en dat alle aardse zorgen worden achtergelaten. Er is niet veel verbeeldingskracht voor nodig om je voor te stellen dat er grootse dingen in deze stille grotten plaatsvonden; want hoewel deze oude centra niet langer actief zijn, kan het oude licht van wijsheid dat in deze tempel scheen nog steeds worden gevoeld.

Ellora heeft nog veel andere indrukwekkende grottempels. Sommige zijn twee of zelfs drie verdiepingen hoog en bevatten zaal na zaal, uitgehouwen zuilen en beeldhouwwerken, en vihara’s (ruimten voor de monniken van welke sekte dan ook). De zalen bevatten veel beeldhouwwerken van oude goden, avatara’s en leraren van de mensheid. Het hele complex is een openluchtmuseum en er zijn een paar dagen voor nodig om alle grotten goed te bezichtigen. Na een tijd door deze grotten te hebben gewandeld, kan iemands bewustzijn helemaal opgaan in deze andere wereld van goden en verschillende bewustzijnsniveaus. Dus zelfs nu stimuleren de tempels bezoekers om zich met hun innerlijke kern te verenigen en hun innerlijke licht tot geboorte te brengen.

 

Karli

De grottempels van Karli, of Karla, bevinden zich 125 km van Bombay in de Borghat-heuvels vlakbij het dorpje Lonavala. Karli is vooral beroemd omdat ze van de grottempels in India de grootste chaitya-zaal heeft, een heilige zaal voor bijeenkomsten of vergaderingen – en ze verkeert nog steeds in goede staat. In de zaal zien we 37 zuilen bekroond met knielende olifanten en achterin de zaal een stupa of symbolische voorstelling van de kosmos.

Chaitya-zaal met stupa of de berg Meru in de achtergrond, Karli, India (meer foto's)

Men denkt dat deze zaal uit de 2de eeuw v.Chr. dateert en dat ze door boeddhisten werd uitgehouwen. Het dateringsprobleem geldt hier evenzeer en de argumenten die ervoor pleiten dat boeddhisten de oorspronkelijke bouwers van deze grot waren, zijn hoofdzakelijk gebaseerd op de vooronderstelling dat stupa’s een boeddhistische uitvinding zijn. Maar dat is niet waar: jains gebruikten ook stupa’s en hindoes beweren dat de zogenaamde stupa in deze grot slechts een linga van Siva is. Blavatsky zegt hierover: ‘De vormgegeven daghoba [stupa] wordt ‘Dharma-Rajan’ genoemd, de Minos van de hindoes, en vanaf de top ervan spraken raja-priesters vroeger recht over de mensen’ (From the Caves and Jungles of Hindostan, blz. 74). Ze vertelt niet tot welke sekte deze koning-priesters behoorden, maar geeft een indruk van wat er in zulke tempels plaatsvond.

Enkele beelden van de Boeddha zijn uitgehouwen in het voorportaal van de zaal, maar zijn bijna zeker latere toevoegingen. Hoewel hij de grotten aan boeddhisten toeschrijft, zegt S.R. Wauchop:

Oorspronkelijk ondersteunden de voorhoofden van drie grote olifanten, die op een voetstuk staan dat is uitgehakt met het ‘hekwerkpatroon’ in de muur aan beide uiteinden, een omlijstende fries dat ook was versierd met het ‘hekwerk’; maar aan beide kanten is dit tweede ‘hekwerk’ naderhand weggehakt om beelden van Boeddha en zijn volgelingen in te passen, waarvan geen afbeeldingen bestonden toen de grot voor het eerst werd gemaakt.    – The Buddhist Cave Temples of India, blz. 42

Het is goed mogelijk dat boeddhisten niet de oorspronkelijke beeldhouwers van deze grottempels waren maar de grotten in een latere periode opnieuw in gebruik namen en vormgaven.

Volgens G. de Purucker was Karli oorspronkelijk een mysterieschool of -centrum (vgl. Aspecten van de Occulte Filosofie, blz. 671). Een echte mysterieschool stijgt volgens mij boven sektarische religie uit en inspireert iedereen die naar waarheid zoekt om de mensheid meer van dienst te zijn. Maar zoals ook met andere aan ons bekende mysteriescholen gebeurde, verloor deze school na verloop van tijd haar inspirerende licht en moet ze in verval zijn geraakt.

Enkele andere grotten in Karli zijn nu voor het publiek gesloten, en volgens archeologen die ze hebben bezocht is daarin niets interessants te zien. Blavatsky die de grotten bezocht toen ze nog toegankelijk waren, schrijft:

Boven de hoofdtempel zijn twee andere verdiepingen met grotten, en in elk van deze zijn brede open galerijen met ruw uitgehouwen zuilen; vanuit deze galerijen leidt een opening naar ruime monnikscellen en gangen die soms erg lang zijn, maar tegenwoordig vrij onbruikbaar omdat ze abrupt eindigen bij wat massieve muren schijnen te zijn. De bewakers en beheerders van de tempel hebben òf zelf het geheim van andere ingangen die verder leiden verloren, òf verbergen deze nauwlettend voor de Europeanen.
     – From the Caves and Jungles of Hindostan, blz. 74

Door deze tunnels, zegt ze, waren verschillende mysteriecentra met elkaar verbonden. Het is mogelijk dat Ellora, Ajanta en Elephanta mystriescholen waren die onderling waren verbonden.

De grottempels van Ajanta zijn beroemd om hun prachtige boeddhistische schilderingen. Voor de auteur is het duidelijk dat deze grottempels in een latere periode voor een groot deel door boeddhisten opnieuw zijn bewerkt, gepleisterd, en beschilderd, maar dat ze oorspronkelijk door hindoes waren uitgehouwen. Het is moeilijk om een scherpe lijn te trekken omdat Gautama een hervormer van het hindoeïsme was en veel hindoes werden in die tijd boeddhisten en enkele van deze volgelingen kunnen de beeldhouwwerken van deze heilige plaatsen hebben aangepast. Op sommige plaatsen waren de nieuwe boeddhisten actiever dan op andere. In Ajanta zijn bijna alle grotten omgewerkt tot uitbeeldingen van boeddhistische thema’s.

 

Stupa, de berg Meru of Kailasa

De zogenaamde stupa neemt een heel belangrijke plaats in in de voornaamste grottempel van Karli. Ook in andere grottempelcomplexen zoals Bhaja, Bedsa, Junnar, Ajanta en Nashik speelt hij duidelijk een centrale rol, in tegenstelling tot Elephanta waar men alleen linga’s aantreft. In Ellora hebben veel grottempels linga’s en slechts één heeft een stupa, namelijk grot 10 of de Visvakarma-grot. De symboliek van de stupa is vergelijkbaar met die van een linga alleen dan uitgebreider. De stupa symboliseert niet alleen de geboorte van een universum, zoals het linga, maar ook een volledig ontvouwd universum. Een universum wordt voorgesteld door de halve bol die wordt geboren uit twee omringende ovale ringen: Brahman en pradhana. Evenals het linga is dit dus een weergave van Brahma die wordt geboren uit deze twee beginselen. Vanuit Brahma manifesteert het vierkant zich op de top van de koepel, dat het verblijf van de menigten scheppende goden voorstelt. De zes elkaar overwelvende lagen bovenop het vierkant vertegenwoordigen de verschillende kosmische sferen die door deze scheppende goden tot activiteit worden gebracht, en daarboven is de zevende of hoogste sfeer. Volgens het Vishnu Purana vormde intellect of Mahat,

waaronder de (niet gemanifesteerde) grove elementen, een ei, dat zich langzaam uitbreidde als een luchtbel op het water. Dit enorme ei dat is samengesteld uit de elementen en dat rust op de wateren, was het voortreffelijke natuurlijke verblijf van Vishnu in de vorm van Brahma. In dat ei . . . bevonden zich de continenten en zeeën en bergen, de planeten en onderverdelingen van het universum, de goden, de demonen en de mensheid. En dit ei was uitwendig bekleed met zeven natuurlijke omhulsels; door water, lucht, vuur, ether en ahamkara . . . vervolgens kwam het beginsel van de intelligentie.
     – Boek I, hfst. 2

De stupa is ook een voorstelling van de berg Meru of Sumeru, die zowel bij jains als bij hindoes en boeddhisten bekendstaat als de centrale berg in Jambudvipa of onze aarde. Jambudvipa is het centrale ‘eiland’ of de centrale ‘bol’ omringd door vele andere dvipa’s. In de theosofische literatuur zijn de dvipa’s de (voor ons) onzichtbare bollen van de aardketen. Latere hindoegeschriften verwijzen er ook naar als de berg Kailasa of de verblijfplaats van Siva. De berg Meru vertegenwoordigt de heilige centrale berg op onze aarde waar volgens zeggen Sambhala zich zou bevinden. Hij wordt in verband gebracht met dvipa’s die zijn opgebouwd uit een steeds fijnere soort materie (theosofie en hindoeïsme noemen er gewoonlijk zes), die hier worden vertegenwoordigd door de zes elkaar overwelvende lagen. Bovendien vertegenwoordigt hij zowel de noordpool als de zon – de derde Sambhala, het heilige centrum van ons zonnestelsel. Over de eerste Sambhala, of verblijfplaats van de grote adepten, zeggen legenden dat deze door ondergrondse tunnels is verbonden met heilige centra over de hele wereld, waaronder de grottempels van Karli. Het is opmerkelijk dat er ook aanwijzingen zijn voor het bestaan van zulke ondergrondse passages in andere delen van de wereld zoals in Egypte en Peru.

 

Conclusie

De grottempels van India worden omgeven door mysteries. Het is onzeker wanneer ze werden uitgehouwen en door wie, maar volgens legenden zijn sommige veel ouder dan tegenwoordig wordt gedacht, en het is duidelijk dat sommige door verschillende sekten opnieuw in gebruik zijn genomen en zijn herbewerkt.

De zogenaamde stupa’s die zich in enkele van de grotten bevinden, zijn in feite een oud thema niet alleen van het boeddhisme maar ook van het jainisme en hindoeïsme. Als symbool voor het ei van Brahma vertegenwoordigt hij het ontvouwen van de beginselen van een universum. Als symbool voor de berg Meru is hij een voorstelling van de goddelijke kern van een planeet, zonnestelsel, of mens. Het linga in combinatie met de yoni vertegenwoordigt ook een goddelijke kern of de berg Meru. Bovendien verwijst hun symboliek naar de geboorte van een universum, en het linga is de stralende kiem die het universum al in zich bevat.

Sommige van deze grottempels waren ongetwijfeld mysteriecentra voor het bestuderen van de universele wijsheid van de goden. De essentie van alle religies vindt haar oorsprong in één bron die is verbonden met de heilige centrale berg, de berg Meru, de verblijfplaats van de adepten en van de goden, en van daaruit stroomt de goddelijke wijsheid naar onze wereld. Deze wijsheid behoort alle mensen toe en niet slechts een bepaalde persoon of organisatie, maar om haar te ontvangen moeten we onszelf verbinden met onze innerlijke berg Meru, de heilige verblijfplaats van onze innerlijke god. Zoals Carmel Berkson zei: ‘ons [spirituele] hart is het heiligdom.’

 

Noot

1. Ellora, M.K. Dhavalikar, 2003, blz. 7.